Deprecated: mysql_connect(): The mysql extension is deprecated and will be removed in the future: use mysqli or PDO instead in /home2/hayernaysor/public_html/old1/conf.php on line 9
«Ինչքան որ պիտի ապրիմ, այնքան պիտի աշխատիմ»
 
ՀՀ Սփյուռքի նախարարության նախագիծ
Այսօր` 20 / 9 / 2017
Որոնում`
 
Օրացույց
 
Հայաստան Անվանի մարդիկ
13.03.2013

ՅԱԿՈԲ ՅԱԿՈԲԵԱՆ
«Ինչքան որ պիտի ապրիմ, այնքան պիտի աշխատիմ»
Հայրենի նկարիչ Յակոբ Յակոբեանի գործերուն առաջին անգամ ծանօթացայ փարիզաբնակ բարեկամիս`  վաղամեռիկ Կարիկ Պասմաճեանէն, երբ ան Ռասփայ պողոտային վրայ բացած էր իր արուեստի ցուցասրահը:  Այդ դարձած էր եօթանասունականներուն, ժամադրավայրը ոչ միայն հայ նկարիչներու, այլեւ` նախկին Խորհրդային Միութեան երկիրներէ եկած արուեստագէտներու եւ սփիւռքի աւագ ու երիտասարդ սերունդի:  Հոն կարելի էր գտնել Այվազովսքիէն մինչեւ Գառզու, Քոչարէն` Սարեան ու Թիւթիւնճեան ու Մահոքեան:
Այցելաբար եկած էր Միացեալ Նահանգներ իր կնոջ` Մարիին ու արուեստաբան Շահէն Խաչատուրեանի հետ:  Մնացած էին շաբաթ մը Քըրնիի իմ տան մէջ, ուր մօտիկէն սկսած էի սիրել որքան Յակոբեանի գործերը նո՛յնքան` անձը:  Հաճելի զրուցակից մը, որ կուգար Եգիպտոսի մեր հարուստ ու տաքուկ գաղութէն ու անցնելով` Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ճանչցած էր հայ մշակոյթը, պատմութիւնը:  Ու այդ իր հետ տարած էր հայրենիք 60ականներուն ներգաղթելով Խորհրդային Հայաստան:  Լա՛ւ էր ըրած:  Հայաստանի դասական Սարեանական դպրոցէն անդին նոր գոյն ու գիծ էր բերած հայկական կերպարուեստէն ներս:

Ապրող հայ գեղանկարչութեան վարպետը հեզահամբոյր իր նկարագիրով, մնա՛ց անդրդուելի հայրենասէրը:  Անկախացումէն ետք, իրեն համար ալ դիւրին էր մեկնիլ Եւրոպա կամ Ամերիկա եւ հոն փնտռել իրեն համար արուեստի նոր շուկաներ, սակայն մնաց կառչած, աւելի ամուր կերպով իր հողին:  

Հայաստանի ԹՄՄի ատենապետին Ռուբէն Միրզախանեանին հետ 2007ի աշնան այցելեցինք Երեւանի իր աշխատանոցը, ուր արդէն սկսած էր ստեղծագործել նոր թեմայով մը` մեր տնային ամէնօրեայ գործիքներուն կեանք տալով զանոնք պաստառին կը յանձնէր:

Աշխատանոցին մէջ ալ տեղի ունեցաւ այս հարցազրոյցը:

-Ձեր կեանքին մէջ ի՞նչ բան դրդեց, որ Դուք նկարչութեան նուիրուիք: Որքա¯ն ալ բնատուր եւ աստուածատուր ըլլա ձեր տաղանդը, ձիրքերը... մնացիք այս ասպարէզին մէջ, ու ձեր պարագային հայ գեղանկարչութեան մէջ:

-Գիտէ՞ք, այս հարցումը ուրիշներ ալ տուած են, ես ալ մի՛շտ պատասխանած եմ, որ այս շատ պատահական սկսաւ, բայց ինծի համար շատ կարեւոր պահ մը եղաւ կեանքիս մէջ անկեղծօրէն: Հինգ տարեկան էի, օր մը հայրս զիս իրեն գիրկը առաւ, առաւօտ էր եւ թուղթի մը վրայ նապաստակ մը նկարեց: Ես զարմացայ, որովհետեւ առաջին անգամ կը տեսնէի, որ ինչպէս մարդ մը բան մը կրնայ նկարել: Առաջին նկարչութիւնն էր որ կը տեսնէի թուղթի վրայ: Դառնալով ինծի ըսաւ. «Դուն ալ կրնա՞ս նկարել»: Ես ալ առի թուղթը նկարեցի, զգացուեցաւ: Եւ ես ալ զարմացայ, թէ ինչպէս որ ինքը նկարած էր, ես ալ կրցայ նոյնը ընել: Առաջին նկարս նկարեցի, ու հայրս նշմարեց, որ ես որոշ հակում ունիմ, նկարչութեան հանդէպ... եւ այդ առնչութեամբ սկսաւ գուրգուրանք ցուցաբերել: Հոնտեղէն սկսաւ նկարելու սէրս:
Հայրս շուտ մահացաւ:

Եթէ երիտասարդի մը կամ պատանիի մը քաջալերական խօսքեր ըսես ու պատանին դարձեալ կþուզէ ցոյց տալ գծածը եւ արժանանալ գովասանքի, մարդկային է եւ ինքնաբերաբար կը քաջալերուի:
Ուրեմն այսպէս սկսաւ նկարելս, Եգիպտոսի մէջ:

-Դուք եգիպտահա՞յ էք բնիկ:

- Ես Աղեքսանդրիա ծնած եմ, 11 տարեկան էի, երբ հայրս մահացաւ ու մեր ընտանիքը ինկաւ նիւթական դժուարութեան մէջ... շատ դժուար: Մայրս մեզ պէտք էր հոգար, քոյր մը եւ եղբայր մը ունէի ինձմէ մեծ: Այդ թուականներուն, երեսունականներուն, կիները չէին աշխատեր, բայց մայրս սկսաւ աշխատիլ: Համոզեցի զինք որ զիս Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն՝ գիշերօթիկ դպրոց ղրկեն, այն մտայնութեամբ որ ես թէ կրթութիւն կը ստանայի, եւ թէ ալ բեռ մը պակաս կþըլլամ վրանէն:

Այդ ձեւով Մելգոնեան հասայ, եօթը տարի Մելգոնեան մնացի, մէկ ընդմիջումով միայն: Մելգոնեանը չաւարտեցի, կիսատ մնաց, չկրցայ տակէն դուրս գալ, չէի դիմանար առանձնութեան, ընտանիքէս հեռու, յետոյ դպրոցը... աւելի մեղմ ասաց, կէթօ մըն էր, թէ ինչ ուզէին այդ պէտք էր ըլլար: Այդ ժամանակ դպրոցը բաւական մեծ տարածութիւն ունէր, բշալարելով... ոչ թէ ուսանողներուն համար, այլ որպէսզի դուրսէն օտարներ չմտնեն ներս, թէեւ Կիպրոսը այնքա¯ն խաղաղ է եւ բարի ժողովուրդ ունի, իսկ դպրոցը քաղաքէն հեռու էր եւ երբ դուրս ելլէինք, երթալու տեղ չկար: Ամայի տարածութիւններ էին: Հիմա այդ Մելգոնեանը քաղաքի կեդրոնն է:

- Ո՞վ էր ձեր շրջանի տնօրէնը:

- Պրն.Գրիգոր Կիրակոսեանն էր, յետոյ Տոքթ. Յակոբ Թօփճեանը եկաւ: Ես պրն. Յակոբ Թօփճեանին ժամանակ ուսանեցայ, 1941-ին վերադարձայ Եգիպտոս եւ այդ ձեւով կիսատ մնաց ուսումս:

-Մելգոնեանը պատճառ եղա՞ւ որ արուեստի քու հետաքրքրութիւններդ աւելի զարգանան, ընդլայնուին:

-Անշուշտ, Մելգոեան երբ գացի, ամառանոց տարին մեզի: Ամէն տարի Օգոստոսին աշակերտութիւնը կը տանէին, սարերը կամ ծովեզերք վրաններու տակ, որովհետեւ Նիկոսիան շատ շոգ կþընէր, հարթավայր էր: Մակարայ վանքէն անդին վանք մը կար Քարակայի վանքը երբ առաջին անգամ գացի:

Աղջիկները վանքի մէջ կը մնային, տղաքը՝ վրաններու տակ: Ու հետս գծագրութեան տետրակ մը տարած էի, կը նստէի ու կը նկարէի, մէկէն ի մէկ հաւաքուեցան շուրջ բոլորս,  նորեկ մը եկած էր իրենց, վերջապէս նկարչութեան ուսուցիչ Առաքել Պատրիկ անմիջապէս սկսաւ հետաքրքրուիլ ինձմով: Մեր սիրալիր յարաբերութիւնը կþօգնէր որ ես աւելիով նկարեմ: Ինչպէս քիչ առաջ ըսի, երբ կը քաջալերես մէկու մը տարբեր արդիւնք կու տայ: 

-Այդ օրերուն որո՞նք որպէս ուսուցիչ ունեցար:

- Նկարչութեան ուսուցիչն էր Առաքել Պատրիկէն զատ, Օննիկ Աւետիսեանը եկաւ Եգիպտոսէն, երկուքն ալ Եգիպտոսէն էին: Անոր հետ ալ շատ շատ մեծ սիրով կապուեցայ: Վահան Թէքէեանը եկաւ երկու տարի մնաց, որովհետեւ այդ ժամանակ Մելգոնեանը վարժապետանոց մը բացեր էր: Մելգոնեանը 10 ամեայ դպրոց էր, սակայն վերջին երկու տարիները, վարժապետանոց կոչեցին: Երեք բաժանմունք ունէր դպրոցը, մաթեմաթիք, գիտական ու մանկավարժական: Ափսոս, որ ես չկրցայ աւարտել եւ մինչեւ հոն չհասայ: Բայց Մելգոնեանի մէջ, երկու ուսուցիչներս ալ այսինքն՝ գրասենեակային բաժին short hand, գրամեքենայ, հաշուապահութիւն կը սորվեցնէին շատ կը քաջալերէին զիս, որ կը նկարեմ:

-Ի՞նչ բան մղեց ձեզ որ Հայաստան ներգաղթէք:

-Ես կրնամ ըսել որ մի՛շտ ալ մտածեր էի Հայաստան երթալ, երիտասարդութեան սկիզբի օրերէն: Կþերեւի որ կրթութիւնս օտար լեզուով չգնաց: Չկրցայ տիրապետել անգլերէն կամ ֆրանսերէն լեզուներուն: Յոյսս հայերէնն էր: Հայ գրականութիւն կարդացեր էի շատ, գրադարանի մէջ գրեթէ ինչ գիրք որ կար կը կարդայի: Ինքնաբերաբար ինչպէս ամէն Մելգոնեանցի՝ կþերազէի Հայաստան երթալ:

1962ին էր: Կþուզէի երկիր մը երթալ որ, հոնկէ այլեւս դուրս չելլել: Չվերադառնալ: Մի՛շտ նոյն պատասխանը տուած եմ հարցնողներուն: Երկու տեսակ Հայաստան չկայ, եղածը այս էր, թէեւ սարսափելի վարչակարգի մը տակ, սովետական բանտային ռեժիմ մըն էր... սականյ ինչ աղուոր մշակութային կեանք:

- Այդ ռեժիմին դժուարութիւնները ապրեցա՞ք:

- Ես անձնապէս չեմ ապրած: Հակառակ որ բազմաթիւ արուեստագէտներ ուշադրութեան կեդրոնն էին, բայց ինծի հետ լաւ վարուեցան: Բախտս բերաւ որ, 62-ին խրուշչեւեան ժամանակներու, քիչ մը մեղմացած են: Իմ ժամանակս Մինասը շատ մեծ նկարիչ էր, չեմ կրնար ըսել որ համակրանքով կը նայէին, կամ Փարաճանովի պէս հանճարեղ մարդը տարին բանտ նետեցին: Կամ Կալենցի պէս մեծ նկարիչը երբ եկայ տեսայ թէ ինչպէս դժգոհ էր իր վիճակէն, որովհետեւ ան եկած էր 46¬47ին եւ ապրած էր ռեժիմը, ու այն ատեն չէին ընդուներ որեւէ անհատականութիւն, որեւէ դուրսէ եկած արուեստագէտ:

-Ուրիշ հայ նկարիչ եկա՞ւ ձեր հետ:

- Ոչ մէկ հայ նկարիչ եկաւ ինծի հետ Եգիպտոսէն: Ես էի:

- Նկարագիրով հաղորդական էք, բայց Հայաստան ապրած այս բոլոր տարիներուն ընկերութիւն կրցա՞ք ունենալ: Ջերմ, հարազատ, քանի մը հոգիներու հետ:

- Ես բնաւորութեամբ մարդամօտ եմ, եւ շատ կը սիրեմ ընկերութիւն ընել, բայց նոյն ժամանակ ալ յարձակողական եմ, այսինքն չեմ կրնար յարձակիլ մարդոց վրայ: Եւ Հայաստանի ժողովուրդի հիմնական յատկանիշներէն մէկը յարձակողական ըլլալն է, յարձակողական է հայը: Աշխոյժ է աւելի: Սփիւռքի հայերս աւելի զգուշաւոր ենք: Նախնական է ինքը: Ուրեմն զգուշաւոր մարդու մը ինծի պէս, այդ տեսակ մարդու հետ ինչպէ՞ս կրնայ յարաբերութեան մէջ մտնել: Կրնայ մտնել եւ ես յաջողութիւն մը ունեցած եմ այդ իմաստով քանի որ իմ բնաւորութեամբս վախ չեմ ներշնչեր դիմացինիս եւ վտանգաւոր չեմ իրեն համար: Այդ պատճառով ալ որոշ յաջողութեան կրնամ հասնիլ, որ մարդիկ ինծի մօտենան, քանի ինձմէ վտանգ մը չկայ իրենց:

Օրինակի համար, այս շրջանին ինձմէ 25 տարեկան փոքր, երիտասարդ ընկերներ ունիմ, քանդակագործներ,  որոնց հետ գործ մը կþընեմ: Չեմ կրնար պատկերացնել թէ ինչ մեծ գուրգուրանք ունին իմ հանդէպ, յարգանք ունին, փոխադարձաբար ես ալ իրենց հանդէպ: Այսինքն, կրնամ գտնել մարդիկ որոնց հետ իրական, քու ըսած ընկերութիւնդ կրնամ ստեղծել: Բայց ընդհանրապէս հայ ժողովուրդին մօտ այդ հարցը կայ, յարձակողական են մարդիկ: Իրենց խօսակցութիւններուն մէջ ալ այդպէս են: Մեղմ չեն, այնպէս որ մեղմ մարդու մը կրնաս սիրել, քանի որ վտանգ մը չի գար անկէ:

-Սեղանին վրայ զանազան մետաղեայ գործիքներ կը տեսնեմ, վերջին շրջանին, արդեօք որպէս խորհրդանիշ կը գործածէք զանոնք: Արդեօք ազգային նշանակութի՞ւն մը ունին, ըսել ուզելով որ անկախութենէն ետք, մենք կորսնցուցինք մեր ճարտարարուեստը եւ անոր պահանջքն է որ կը գործածէք զանոնք նոր պաստառներուդ վրայ:

- Ո՛չ: Բոլորովին ոչ: Շատ պարզ կրնամ բացատրել: Բնօրինակները, վերարկուները, ձեռնոցները իմ գործերուս հերոսներն էին եւ բնակիչները: Դս հիմա նոր բնակիչներ կը ստեղծեմ ինձ համար այս գործիքներուն միջոցաւ: Եւ այդ գործիքները կþուզէի մտցնել նկարներուս մէջ: Գործիքները այնպէս կը ստացուին, որ տղամարդիկ են, կիներ կամ կենդանիներ: Ասիկա ձի մըն է օրինակի համար: Գիտե՞ս այս ձիին գլուխը երկաթի կտոր մըն է: Ես երբ գտայ չէի գիտեր թէ ի՞նչ պիտի ըլլար ան: Թէեւ ունէի, տասը տարիներ առաջ ալ, բայց այս վերջին շրջանին տեսայ յանկարծ որ ասոնցմէ կարելի է նիւթեր ստեղծել: Առաջ ալ այս գործիքները կը գործածէին, բայց ոչ այս ձեւով:

Ու քանդակագործներն ալ ոգեւորուած են ու կþըսեն որ եթէ ասիկա մենք մեծ չափերով  քանդակենք շատ տպաւորիչ կը դառնայ, ու հիմա իրենք է որ զիս կþոգեւորեն... ու ես ալ որ ինկայ մէջը, սկսած եմ արագօրէն նկարել: Ու իմ այս քանդակներս սկսած եմ նկարի մէջ նոր բնակիչներ ընել: Ինծի պէտք է ատիկա: Ինչքան integree պիտի ըլլայ այդ չեմ գիտեր: Բայց կը կարծեմ որ պիտի կարենամ: Յեղաշրջում մը կայ որ ես չէի սպասեր: Չեմ գիտեր թէ ինչպէ՞ս հոս հասայ:

- Քանի մը ազգային հարցումներ: Այս փոփոխութիւնը որ եղաւ, այսինքն անկախացումը որ մեզի տրուեցաւ, մեզի պէս այցելուներ որոնք սովետի օրերուն ալ եկած էին յաճախ, մշակութային կեանք մը կը տեսնէին, հիմա 15 տարիներ ետք ամբողջ արուեստի մակարդակի մը անկումը կը տեսնենք: Արուեստի հասկացողութեան, մօտեցումը, հետաքրքրութիւնները փոխուած կը տեսնենք: Ու մենք որ դուրսէն կու գանք այդ կը նշարենք, դուք որ բնակիչներն էք, առօրեային ծանօթ, ինչպէս կþընկալէք այս փոփոխութիւնը: Այսինքն շատ արագ ներդաշնակ արեւմտացումը հայրենիքի մէջ:

- Այնպիսի հարց մը կու տաս որ ինչպէ՞ս պատասխանէն գիտես թէ հետաքրքրուած եմ իմ ժողովուրդիս պատմութիւնով, բայց դժուար հարց մը կու տաս, որովհետեւ շատ ընդգրկուն պատմութիւն մըն է: Եթէ հազար տարի ժողովուրդ մը չէ ոււնեցած իր պետականութիւնը: 616 տարի միայն վերջին մեր թագաւորութենէն ետք Հայաստան անկախ չէր, այն ալ Կիլիկիոյ մէջ ու յանկարծ անկախ կը դառնար: Ժողովուրդը 600 կամ հազար տարի մշակած է մեխանիզմներ իր  մէջ, որպէսզի մենք կարենանք գոյատեւել: Օտարի լուծին տակ էր, ստրուկ էր, ճորտ էր, ենթակայ էր, փաստօրէն օտարի լուծին: Բան մը պէտք էր մշակել իր մէջ որ, որպէսզի յատկութիւններ կարողանար դիմադրողականութիւն մը ունենալ: Յատկութիւն մը մշակել որ նոյնիսկ իր հայրենակիցներու օգնութեան պէտք չէր դիմեր: Մինակը պէտք էր ըներ իր գործերը: Ատիկա հայուն մէջ ստեղծեց վիճակ մը, որ նոյնիսկ իր հայրենակիցին չհանդուրժեց, մրցակցութիւն մը մտնել: Այս իրականութիւնը ապացուցուեցաւ երբ հայերը բռնի դուրս դրուեցան Թուրքիայէն, Սփիւռքի բոլոր հայ գաղութներու մէջ որեւէ հայ ինքզինքը չկորսնցուց: Ասիկա վկայութիւն է:

Գիտես, հիները կþըսէին հայերու հետ գործ մի ըներ: Բայց դպրոցի, եկեղեցիի, ակումբի համար դրամ կու տային: Դարձան անձնասէր, ու անհատապաշտ մարդիկ: Եւ այդպէս է, հայու յատկութիւններէն մէկը անհատապաշտ է ինքը, պէտք չունիմ ուրիշին կþըսէ հայը: Եգիպտոսի մէջ օրինակ հայ կօշկակարը ինչո՞ւ հայուն կօշիկ կարէ... արաբին կը կարէ, յոյնին, ֆրանսացիին: Ասիկա իմ վերլուծումն է որ կþընեմ:

Իրենց մէջ մշակուեցաւ շատ մեծ ինքնասիրութիւն: Դիւրազգաց են, յանկարծ թշնամի կþըլլան իրարու: Ու այդ պատճառով ալ հայերը կրցան իրենք իրենց պաշտպանել մօտ 600 տարի այդ երկրին մէջ: Թշնամիները հայերուն կը պահէին, որովհետեւ օգտակար էին, շնորհներ ու կարողութիւններ ունէին: Հայեր չէին կրնար Օսմանեան կամ այլ պետութիւններու տակ երբեւիցէ մնալ, ու դարձեալ վերադառնալ անկախութեան:

- Առիթներ կþըլլան հոս երիտասարդ նկարիչներու ցուցահանդէսներու ներկայ ըլլալու: Ինչպիսի՞ խորք ունին անոնց գործերը: Ինչպիսի՞ մակարդակ, բաղդատմամբ սովետի օրերու մեր նկարիչներուն:

-Ընդհանրապէս հայեր օժտուած են նկարչական տաղանդով, այս բնատուր է հայ նկարիչին համար: Սովետի ժամանակ ճնշուած էին, որովհետեւ սովետը շատ խիստ էր, աշխատիլ եւ մնալ սահմանին մէջ: Անոնք որոնք դուրս կþելլէին սահմաններէն, անոնց նեղութիւն կու տային: Փակ երկիր մըն էր: Երբ անկախութիւնը եկաւ, անոնց հորիզոնը բացուեցաւ: Մարդիկ որոնք Փարիզը անունով գիտէին, վազեցին...: Ամերիկա, Եւրոպա գործեր տարին եւ օտար ազդեցութիւններու ենթարկուեցան: Հիմա մենք շատ շնորհքով նկարիչներ ունինք, որոնք նմանակման ետեւէ են: Նմանակելու ճիգերու մէջ են: Ես իրաւունք չունիմ իրենց ըրածին մասին խօսելու, բայց այդ է իրողութիւնը: Գիտես այնքան ուժեղ է դուրսի ազդեցութիւնը, այնքա՛ն գրաւիչ է, որ մեր երիտասարդները կþըսեն թէ իրենք ալ կրնան նոյնը ընել: Հիմա այդ տեսակի վիճակի մը մէջ ենք: Քիչ կը գտնես նկարիչներ որ քեզի անակնկալի բերեն իրենց ստեղծագործութեամբ: Շատ լաւ ու շնորհքով են, բայց անակնկալի չեմ գար... գիտես որ ուրիշ տեղէ մը եկած է այդ:

- Իսկ այն միջին սերունդի՝ 50-60 տարեկան Հայաստանի նկարիչներու վիճակը ինչպէ՞ս կը գնահատես:

-Շատ լաւ տեղեակ չեմ թէ ի՞նչ կը կատարուի, որովհետեւ հարիւրաւոր նկարիչներ կան Հայաստանի մէջ եւ հարիւրաւորներ ալ կան որոնք դուրսերը գացեր են ու կը նկարեն: Շատ են, բայց ի՞նչ վիճակի մէջ են, չեմ գիտեր: Առաջ առիթ կար, որ տարի մէկ կամ երկու ցուցահանդէս կþըլլար, խմբային, ու բոլորը զիրար տեսնէին: Հիմա ամէն մէկը իր գլուխին ճառին կը նայի: Կեդրոնացած մարմին մը չկայ: Կþաշխատին, կը նկարեն, նախկին իմացականութիւնը պակսած է անշուշտ: Առաւելաբար անհատական վիճակներու մէջ են: Ամէն մարդ իր գործով, իր հետաքրքրութիւններով զբաղած է:

- Անցեալին ցուցահանդէս տեղի կþունենար, արուեստի քննադատներ երթերու մէջ իրենց կարծիքը կը յայտնէին: Այսօր այդ սովորութիւնը տակաւին կա՞յ:

- Այո՛, երբ ցուցահանդէս կþըլլայ կþանդրադառնան: Աւելի շատ նկարիչներ երկրէն դուրս կը ցուցադրեն իրենց գործերը: Դուրսի շուկային հետ հիմա սկսած են շփուիլ: Կը ծախուի, լաւ, կը գովուի չի գովուիր շատ կարեւորութիւն չունի: Կեանքը այդպէս է: Նկար գնելը միւս կողմէ նկար գնահատել է: Արուեստաբան մը իր խօսքով կը գնահատէ, իսկ գնող մը գործնականապէս կը գնահատէ նկարիչին:

-85 տարեկան եմ ըսիք: Կը խորհի՞ք կարեւոր ցուցահանդէսներու շարք մը տալ հայաշատ գաղութներու մէջ: Եւ եթէ նման ծրագիր մը ըլլայ կþուզէք ընդառաջել:

- Յակոբ ջան, չէ՛, ճիշդը ըսելու համար: Ես 85 տարեկան եմ, բայց որեւէ նման ծրագիր չունիմ, չեմ ալ մտածեր: Զարմանալիօրէն 80էս ետք գործեր ունիմ, որոնց համար ուրախ եմ որ ըրեր եմ, որովհետեւ 80 տարի արդէն ապրիլը քիչ բան չէ... կրնայի աւելի շուտ մեռնիլ եւ այս գործերը չստեղծագործել: Ես հիմա այս նոր գործերով կրնամ առնուազն 50 հատ ասոնցմէ արատդրել, իսկ այս ընելու համար ժամանակ կþուզէ, գուցէ 2-3 տարի... չեմ գիտեր թէ կþապրիմ թէ ոչ: Հիմա հոգեպէս այն վիճակի մէջ եմ, որ գիտեմ թէ կրնամ 50 հատ նկար նկարել: Պատրաստ եմ... ապագան չեմ գիտեր, բայց աշխատանքային մթնոլորտին մէջն եմ:

- Ընդհանրապէս ո՞ր ժամերուն կը սիրէք նկարել:
-Առտու նկարելը շատ կարեւոր է անշուշտ, թէեւ շատ հաւաս չունիմ, բայց ստեղծագործելու..., նոր գաղափարներ կան, ժամանակն ալ կայ, բայց եռանդ պէտք է, լիքը նկարներ ունիմ կիսատ թողուած, պէտք է վերջացնեմ: 40 տոկոս եղած են, 10 տոկոս չեն եղած: Գիտես ի՞նչ, երբ կը դանդաղի պաստառի մը վրայ աշխատելու եռանդդ, որպէսզի ոգեւորուիս նորի մը կը սկսիս, ան ալ տեղ մը կþերթայ ու կը կենայ, յետոյ ուրիշ մը կը սկսիս... բայց կամաց-կամաց պիտի վերադառնամ: Ինչքան որ պիտի ապրիմ, այնքա¯ն պիտի աշխատիմ: Կþուզեմ աշխատիլ:

-Նշմարած եմ որ նկարչութենէ անկախ նաեւ գրական շնորհներ ունիք: Յաճախ «Ազգ»ի մէջ կը կարդամ նաեւ հատորի մը տակ դրած էք ձեր գրութիւնը: Ուրեմն բացի գիծէն նաեւ գիրով ըսելիքներ ունիք:

-Անկեղծ ըսեմ, որ վերջին տարիներուն է որ սկսայ գրել: Հիմնականին մէջ զիս գրելու մղուղը ոգեւորութիւն մըն է: Եթէ նկարիչի մը ցուցահանդէսը տեսայ եւ ոգեւորուեցայ ու գրեցի: Ազգային հարցերը կը մղեն որ բան մը գրեմ: Ու քաջալերողներ ալ եղան որ գրեմ, կը կարդացուին:

- Մելգոնեանի փակուիլը որքան՞ով ազդեց ձեզ:

- Մելգոնեանի փակուիլը բոլորովին վրաս չազդեց, որովհետեւ ոչ թէ Մելգոնեանն է որ կը փակուի... այդ աղմուկը, բոլորը սուտ աղմուկ է: Սփիւռքն է որ կը փակուի: Եթէ Լուիզը 200 դպրոց բանայ կողք-կողքի ու եթէ մէջը մարդ պիտի չերթայ, որո՞ւ համար են այդ դպրոցները: Դպրոց մը կայ համայնքի մը մէջ որ 100 աշակերտներ ունի եւ չարժեցնէր այդ նիւթական զոհողութիւնը, նոյնիսկ անոնցմէ մէկը Հայաստան անգամ չայցելէ... ինչու այդ նիւթական մսխումը: Ի զուր տեղի աղմուկ են անոնք, եւ նոյն հայկական սովորութեամբ, իրարու դէմ կռուելով մէկ մասն ալ կորսնցուցիք, կիպրական կառավարութիւնը ձեռքը վրան դրաւ: Ըսաւ պիտի չծախէք այս, փաստօրէն Կիպրոսի մնաց: Որովհետեւ, մարդիկ տաք աղմուկ հանեցին, այս կամ այն պատճառներով ու նկատողութիւններով, որեւէ օգուտ չտուաւ: Բարեգործականը հայ ժողովուրդին լաւագոյն հիմնարկութիւնն է: Բարեգործականը ամէնէն վստահելի կազմակերպութիւնն է, սխալ էր Պոլսոյ պատրիարքին ըրածն ալ: Լուիզը իր գրպանէն շատ դրամներ կը ծախսէ... եւ միւսները միայն կը խօսին ու կը բողոքեն: Մելգոնեանի իմ 7 տարիներու կեանքիս մասին յօդուած մը գրած եմ, որոշ ակնարկութիւններով:
Սփիւռքն է որ կը քայքայուի եւ մենք ատիկա չենք կրնար կեցնել: Միակ տեղը որ կրնանք հայ մնալ, ատիկա Հայաստանն է: Կþապրի՞ս այստեղ, այս դժոխք է, զիպիլ է, աղբաման է... կþապրի՞ս հոս, հայ կը մնաս, չե՞ս ապրիր՝ կþերթաս դուրսը եւ կը վերջանաս որպէս հայ:

- Վերջին հարցում մը տամ: Ուծացում կը տեսնե՞ս մեր երկրին մէջ:

- Յակոբ ջան, մեր ժողովուրդը դարերու ընթացքին պայքարած է, իր գոյութիւնը պահպանելով օտար լուծի տակ, բայց միշտ կրցած է ինքզինքը պաշտպանել: Հիմա ամենայն ծայրագոյն դժուար ժամանակի մէջն է պետութիւնը, որովհետեւ փոքր երկիր մըն է, թշնամութեան մէջ է շրջապատին հետ, տարբեր-տարբեր հարցեր կան, որոնց քննարկումը շատ երկար կրնայ տեւել: Կը պայքարին հայերը, որ կարենան ոտքի վրայ կենալ: Բայց եթէ հողը ձգես, արդէն կը վերջանաս շուտով:

Յակոբ  ՎԱՐԴԻՎԱՌԵԱՆ
Երեւան, 11 Հոկտեմբեր 2007

|

 
 
ԲՈԼՈՐ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐԸ
© «Հայերն այսօր» էլեկտրոնային պարբերական
ՀՀ Սփյուռքի նախարարություն
Պատրաստված է ZOOM GRAPHICS -ում
© «Հայերն այսօր» էլեկտրոնային պարբերական
ՀՀ, ք. Երեւան,0002, Սարյան 22
Հեռ.` 53-09-38