Deprecated: mysql_connect(): The mysql extension is deprecated and will be removed in the future: use mysqli or PDO instead in /home2/hayernaysor/public_html/old1/conf.php on line 9
ՔԱՆԻ ՄԸ ԴՐՈՒԱԳ ԵՐՈՒՍԱՂԷՄԷՆ ՍՈՒՐԲ ՅԱԿՈԲԻ ՀՈՎԱՆԻԻՆ ՆԵՐՔՈՅ
 
ՀՀ Սփյուռքի նախարարության նախագիծ
Այսօր` 18 / 8 / 2017
Որոնում`
 
Օրացույց
 
Վերատպություններ
06.05.2013

ՔԱՆԻ ՄԸ ԴՐՈՒԱԳ ԵՐՈՒՍԱՂԷՄԷՆ ՍՈՒՐԲ ՅԱԿՈԲԻ ՀՈՎԱՆԻԻՆ ՆԵՐՔՈՅ
Ա.
Երուսաղէմ երբ ըսուի առաջին անձը, որ միտք կու գայ Յիսուսն է: Հոն ապրուած ու ապրուող կեանքերը, որոնք առհասարակ նուիրուած ըլլալու էին Յիսուսին, եթէ չանտեսուին իսկ, կը յանձնուին մոռացութեան: Կը թուին երկրորդական: Բնական է, Մարդու Որդիին կեանքին լոյսը այնքա՜ն լեցուցած է մթնոլորտն ու միջավայրը, որ մնացեալը չ՚երեւիր: Կ՚ածանցուին պարզապէս առաջինին:
Երուսաղէմը համաքրիստոնէական, նոյնիսկ միջկրօնական սրբավայր մը ըլլալու առընթեր, հայկական դիմագիծ ունեցող պատմական քաղաք մըն է: Հին քաղաքին մէկ չորրորդը կը պատկանի Հայերուն՝ պաշտօնապէս իսկ կոչուելով «Հայոց թաղ» անունով: Մէկը, որ կը մտնէ Յոպպէի դռնէն ու կ՚ուղղուի դէպի աջ, կը դիմաւորուի Հայոց թաղի զոյգ կամարներուն, կը տեսնէ Հայաստանի դրօշակը, որ կը ծածանի պատրիարքարանի տանիքին, աջին՝ Ժառանգաւորաց վարժարանը, մեսրոպատառ արձանագրութիւններ, հայկական խանութներ, հայանուն փողոցներ…

Հայոց ընդարձակ թաղը առաջնորդող դարպասը վանքին դուռն է միաժամանակ: Անգամ մը երբ մտած էք հոնկէ ներս, եւ եթէ հետաքրքրասէր, ծակուծուկեր սիրող մէկն էք, ապա անմիջապէս կը յայտնուիք լափիւրինթոսի մը մէջ: Մէջ֊մէջի մտած փոքրիկ թաղեր, անակնկալօրէն բացուող կամարներ, մեծ ու պզտիկ բակեր, նեղլիկ անցքեր, անձուկ ուղիներ: Ամէն սենեակ օժտուած է արձանագրութեամբ մը, որոնք կը խօսին ձեզի դարերու խորութենէն: Մէկը կ՚ըսէ թէ այսինչ «օտա»ն կառուցած է սղերդցի մահտեսի Պետրոսը, իսկ միւսն ալ կը թելադրէ «Հոգւոց» մը արտասանել մշեցի մահտեսի Յակոբի հոգւոյն: Տարիներով չէ, դարերով կը չափուի այստեղ ժամանակը: Դեռ երէկ էր կարծէք երբ ԺԱ. դարը կ՚ապրէինք, ԺԶ. դարուն շունչը տաք է տակաւին, մինչդեռ ԺԹ. դարը քանի մը ժամ առաջ հոս էր դեռ:

Հայոց թաղին վրայ իր հովանին կը տարածէ Ս. Յակոբեանց մայր տաճարին շուքը իր պատմական գմբէթով, Ս. Էջմիածին մատրան գեղակերտ զանգակատունով: Այս տաճարը սիրտն է Հայոց թաղին: Ո՛ւր որ ալ ըլլաք, Երուսաղէմի հին թէ նոր հատուածին մէջ, ձեր աչքերը ակամայ կը փնտռեն Ս. Յակոբին գմբէթը, զոր տեսնելէ վերջ կը հանդարտիք՝ Հիւսիսային աստղը յայտնաբերած բեւեռախոյզի մը ոգեւորութեամբ շարունակելով ձեր ճանապարհը: Սուրբ Քաղաք այցելած բոլոր ուխտաւորներուն սեւեռակէտն է եղած այս տաճարը, զոր պճնած են արեւելեան իւրայատուկ շքեղութեամբ՝ հարիւրաւոր կանթեղներ, աշտանակներ, գեղանկարներ, յախճապակիներ, յախճապակիներ, յախճապակիներ, վարագոյրներ, գորգեր… Բոլորն ալ ամենաընտիր տեսակէն: Ասոնք տեսնուածներն են, կան եւ չտեսնուած հարստութիւններ, որոնք ի պահ դրուած են գանձատան մէջ:

Այս ամէնը կրնաք չափել, կշռել, բայց այդ հոգին, որ թաքչած է այս գանձերուն ետին, մեր ինքնութիւնը կը կազմէ վստահաբար: Անչափելի, անկշռելի: Անտարակոյս, պէտք է գուրգուրանք ու շարունակենք հարստացնել Հայոց ինքնութեան այս իւրայատուկ արտայայտութիւնը:

***

Կիրակի առաւօտեան վաղ ժամերուն մերձակայ եկեղեցւոյ զանգերը կը ղօղանջեն ծանր ու պատկառելի կշռոյթով: Կը պատկառիք: «Ս. Յակոբի զանգերն են», կը բացագանչեմ ակամայ, ուրախութեամբ: Անդրէասեաններուն կրտսեր դուստրը՝ Կարինէն, կ՚առարկէ ըսելով. «Ս. Յակոբինը չէ, Տօր Միշընի զանգերն են»: («Տօր Միշրն» Հայոց թաղի մօտակայ գերմանական վանք մըն է): Սաղիմահայ երիտասարդներուն ու երիտասարդուհիներուն հետ մեր սամաթիացի պապիկներն ու մամիկներն իսկ չեն կրնար մրցիլ, անոնք շատ լաւ գիտեն, թէ ո՛ր վանքին կամ եկեղեցւոյ զանգը ե՞րբ կը ղօղանջէ եւ երբ ղօղանջէ՝ ի՛նչ կշռոյթով կը հնչէ ու ի՛նչ կը պատգամէ:
Սաղիմահայութիւնը կը բնակի վանքէն ներս կամ անոր մօտակայքին: Առհասարակ Առաջին աշխարհամարտի արհավիրքներէն խոյս տալով Ս. Յակոբին ապաստանած մնացորդացի սերունդներն են անոնք: Կան բնիկ երուսաղէմցիներ ալ, Խաչակրաց ժամանակներէն կամ աւելի հին շրջաններէ, որոնք «քաղաքացիներ» անունով յայտնի են: Վանքի պարիսպներէն ներս ունին իրենց գերեզմաննոցը: Կը խօսին յատուկ բարբառ մը: Այլեւս մատներու վրայ կը հաշւուի անոնց թուաքանակը:
Հայ մը հազիւ թէ ինքզինք օտարական զգայ Երուսաղէմի մէջ: Հայոց թաղը օտար երկինքի մը ներքոյ գտնուելու իրականութիւնը կը փոխակերպէ հարազատ երկրի վրայ քալելու համոզմունքին: Ինչպէս Արշակ Բ. օտարին դէմ կը յոխորտար հարազատ հողը ոտքերուն տակ զգալու պահուն, այնպէս ալ Սուրբ Երկիր այցելած ոեւէ Հայ կ՚ապրի նոյն պարծանքով, հպարտութեամբ, երբ ոտք դնէ Հայոց թաղէն ներս:

Հայաստանէ դուրս հայաստաններ կը փնտռենք սովորաբար. Գնալը կղզին պզտիկ Հայաստան մըն է զոր օրինակ, կամ՝ Պէյրութի Պուրճ Համուտ թաղամասը: Դեռ կան Կլէնտէյլն ու Ֆրէզնօն՝ Միացեալ Նահանգներու մէջ: Բայց «Հայաստանէ դուրս Հայաստան» տարազը միակ արժանի կրողը կրնայ ըլլալ Հայ Երուսաղէմը, որուն ամենաշատ կը վայելէ այդ հանդերձանքը: Ուղղակի կը նստի վրան, ինչպէս սովորաբար կ՚ըսուի: Անհամեմատաբար պզտիկ տարածքով, սակայն Հայաստանի չափ խախուտ քաղաքական քառուղիներուն վրայ, օտարներու քմահաճոյքէն աւելի՝ առաւելաբար կախեալ Հայու մտքէն ու կողմնորոշուելու տաղանդէն: Հայաստանէ դուրս թերեւս ամենահին հողն է Երուսաղէմ, ուր երբեւէ կոխած են Հայուն ոտքերը:

Ո՛չ միայն այդ հողը օտարականի զգացողութիւն չի տար, այլ մարդիկն ալ խտրականութեան որեւէ արտայայտութիւն չեն ունենար: Հայուն, կամ թերեւս ճիշդ ըլլայ ըսել արեւելքցիի յատուկ հատուածականութիւնը, հայրենակցական կապերէն յառաջ եկող խտրականութիւնը չէք նշմարեր այստեղ: Քանի որ բոլորն ալ, տեղացի թէ նորեկ, գիտեն թէ ամէն ոք Երուսաղէմ hասած է Ս. Յակոբի շուքին տակ գտնելու խաղաղ ու հանդարտ ապաստան մը, եւ թէ միակ մնայունն ու մշտականը, հաստատունն ու ամուրը Ս. Յակոբեանցն է: Մինչեւ Քրիստոսի ժամանակները հասնող զօրաւոր հիմքերով:

Եւ մարդիկը Երուսաղէմի… Ունին տարբեր նախնիներ՝ եկած Կիլիկիայէն, պատմական Հայաստանի տարբեր գաւառներէն, Միջագետքի անապատներէն: Զանոնք կը միացնէ այն միւռոնը, որով դրոշմուած են անոնք Ս. Յակոբեանց մայր տաճարի մկրտարանին մէջ, ուրկէ կախուած են Գրիգոր Շղթայակիր պատրիարքին շղթաները: Պատահական չէ ուրեմն երբ մէկու մը անունը ուզէք գիտնալ եւ ան պատասխանէ ձեզի՝ «Յակոբ»: Մեծ ու պզտիկ, Յակոբներ շատ կան Հայոց թաղին մէջ:
Այդ Յակոբներէն թերեւս ամենայայտնին է Անդրէասեան Յակոբը, «Զէյթունցի»ի զաւակը, որու ազնիւ ընտանիքին ասպնջականութիւնը վայելեցի Երուսաղէմ վերջին այցելութեանս օրերուն: Զէյթունէն Երուսաղէմ հասած յայտնի գործիչ Կարապետ Անդրէասեանի (ապա քահանայացած է նոյն անունով) զաւակն է ան: Տեղւոյն Հայ Երիտասարդաց Միութեան վարչութեան ատենապետի պաշտօնն ալ վստահուած է իրեն:

Յակոբ Անդրէասեան կը ղբաղի յախճապակեգործութեամբ, որ Երուսաղէմի մէջ հին, աւանդական ասպարէզ մըն է, եւ ինչպէս հոս (Թուրքիոյ մէջ - «ՆՅ») ոսկերչութիւնը կը նկատուի (կը նկատուէր) Հայոց մենաշնորհը, այնպէս ալ հոն՝ յախճապակեգործութիւնը: Եւ ինչպէս հոս Թուրքեր հետզհետէ տիրական սկսած են դառնալ, այնպէս ալ հոն Արաբներ ու Հրեաներ արդէն կամաց-կամաց ձեռք կ՚առնեն այդ ասպարէզը:

Անդրէասեանի արհեստանոց-վաճառատեղին կը գտնուի Հայոց թաղին մէջ, Սիոնի դրան մօտ: Երբ այցելէք իր խանութը, Յակոբ Անդրէասեանը կը գտնէք նստած իր սեղանին առջեւ. լռիկ-մնջիկ իր գործը կ՚ընէ հանդարտիկ, ծաղկամանի մը վրայ հակած, մոխրաման մը ձեռքին, յուշանուէր մը ըլլալու սամանուած իր մը պատրաստելու վրայ եւ, ո՛վ գիտէ, իր քրտինքով ստեղծուածը քանի՜ հազար մղոն կտրելով պիտի երթայ հանգրուանելու տան մը մէջ, որպէս յիշատակ Երուսաղէմէն:

(Մնացեալը յաջորդով)
Սեւան Տէյիրմէնճեան
«Ժամանակ», Պոլիս  

«Նոր Յառաջ»
 

|

 
 
Վերատպություններ
ԲՈԼՈՐ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ
    © «Հայերն այսօր» էլեկտրոնային պարբերական
    ՀՀ Սփյուռքի նախարարություն
    Պատրաստված է ZOOM GRAPHICS -ում
    © «Հայերն այսօր» էլեկտրոնային պարբերական
    ՀՀ, ք. Երեւան,0002, Սարյան 22
    Հեռ.` 53-09-38