Deprecated: mysql_connect(): The mysql extension is deprecated and will be removed in the future: use mysqli or PDO instead in /home2/hayernaysor/public_html/old1/conf.php on line 9
ՔԱՆԻ ՄԸ ԴՐՈՒԱԳ ԵՐՈՒՍԱՂԷՄԷՆ. ՍՈՒՐԲ ՅԱԿՈԲԻ ՀՈՎԱՆԻԻՆ ՆԵՐՔՈՅ
 
ՀՀ Սփյուռքի նախարարության նախագիծ
Այսօր` 11 / 12 / 2017
Որոնում`
 
Օրացույց
 
Վերատպություններ
13.05.2013

ՔԱՆԻ ՄԸ ԴՐՈՒԱԳ ԵՐՈՒՍԱՂԷՄԷՆ. ՍՈՒՐԲ ՅԱԿՈԲԻ ՀՈՎԱՆԻԻՆ ՆԵՐՔՈՅ
Բ. եւ վերջին մաս
Սիոնի դրան մօտ կը գտնուի բազմաթիւ Հայու խանութներ, որոնցմէ է նաեւ բանաստեղծուհի Անոյշ Նագգաշեանինը: Ծանօթ անուն մը պոլսահայութեան համար: Եկած է Պոլիս, հայերէնի դասընթացքներ վարած է Գնալը կղզիի Ս. Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ հովանիին տակ: Միշտ ջերմ, ժպիտը դէմքին Անոյշ կը գիմաւորէ մեզ: Իրեն կ՚այցելեմ Զէյթունցի Անդրէասեաններու դստրերուն՝ Գայեանէին ու Նարինէին հետ, որոնք իր նախկին աշակերտուհիներն են Ս. Թարգմանչաց վարժարանէն: Քիչ անց մեզի կը միանայ նաեւ տղան՝ Արփիակը: Հին ու նորէն կը զրուցենք: Մեր խօսակցութիւնը ատեն-ատեն կ՚ընդհատի յաճախորդներու ելումուտով:

Անոյշ, որ կը սիրէ անակնկալներ մատուցել յաճախ, իր տարերքին մէջ է, երբ անկիւնէ մը դուրս կը հանէ ու ինծի կը յանձնէ «Ժամանակ»ին համար պատրաստած իր խնամեալ մէկ աշխատանքը: Ծաղկաման մըն է, ոչ-սովորական տեսակէն: Պատրաստած է իր ձեռքերով: Զայն զարդարած է նուռերով, ծաղիկներով ու վրան ալ դրոշմած՝ Երուսաղէմի համայնապատկերը: Վրան կը նշմարուին անունները թերթիս խմբագիրներուն՝ սկսեալ Միսաք Գօչունեանէն մինչեւ այսօրուան անունները: Յուզիչ է պահը: Շնորհակալական խօսքերը, զորս կը ջանամ ուղղել իրեն, կը զգամ, որ անբաւարար կը մնան իր այդ գեղեցիկ ստեղծումին առջեւ:

Երբ կը պատրաստուինք հրաժեշտ առնել իրմէ, մակագրելով կը նուիրէ իր վերջին հրատարակութիւնը՝ «Փոքրիկ աղջիկը մեծ երազով» խորագրեալ, տպագրուած Երեւանի մէջ:

«Աշխարհն ինծի համար ունեցեր է երկու բարձունք, անոնց նայելով հիւսած եմ երազներս, անոնցմով դիտած եմ աշխարհը
Ամէն առտու երբ արթննամ ու սենեակիս վարագոյրը բանամ Սուրբ Յակոբ զոյգ գմբէթները զոյգ խաչերով կը նային ինծի
Կը խաչակնքեմ՝ Օրս կը սկսի
Ուսանողական տարիներուս Հայրենիքի մէջ,
Առաւօտուն երբ սենեակիս պատուհանը բանայի
Արարատ զոյգ գագաթները կ՚ողջունէի, 
Կը խաչակնքէի՝ Օրս կը սկսէր 
Այս բարձունքներէն թեւեր առած են երազներս եւ իրականացած Աստուծոյ կամքովը»:

«Կարդա՛, նայէ պիտի սիրես», ըսած տողերն են ասոնք Անոյշին: Ո՛չ միայն այս տողերը կը կարդամ ու կը սիրեմ, այլ յառաջիկայ քանի մը օրերուն կը լափեմ գիրքը, որու ամէն մէկ տողէն կը յորդի անկեղծութիւնը հեղինակին: Պատմութիւններ են անոնք Երուսաղէմէն ու Հայաստանէն, ուր ուսում ստացած է ան: Կրնային սովորական ըլլալ, եթէ դրոշմուած չըլլային Անոյշի ճոխ խանդավառութեամբ ու մտերմիկ համարձակութեամբ:

Անոյշին խանութէն կը բաժնուինք: Գայեանէն կ՚ուզէ, որ անպայման տեսնեմ Աւստրիական հիւրանոցը, որու տանիքը կը պարզէ սաղիմական տպաւորիչ տեսարան մը: Պատմական կառոյց մըն է ասիկա, ուրկէ անցած է նաեւ Աւստրիոյ Ֆրանց-Ժոզէֆ կայսրը, երբ 1869ին այցելած է Երուսաղէմ: Տանիքը իրապէս տպաւորիչ տեսարան մը կը պարզէ: Ս. Յարութեան տաճարի երկու գմբէթներն ալ կ՚երեւին յստակօրէն: Կը տեսնենք ուրիշ վանքերու զանգակատուները, գմբէթները: Մզկիթներու աշտարակներ նաեւ: Հաւատքներու, դաւանանքներու, կրօնքներու մեծ տօնահանդէս մը: Ընտրէ՛ որ մէկը որ սիրես: Եւ կամ հաւատա՛ բոլորին ալ, սիրէ ամէնքն ալ: Կրնաս պարզապէս նայիլ ու անցնիլ ալ:

Աւստրիական հիւրատան տանիքէն յստակ կը դառնայ Ս. Յարութեան տաճարի բարձունքի մը կատարին հանգրուանած ըլլալու իրողութիւնը: Գողգոթա՛ն: Որ անյայտ, անզգալի, հազիւ նշմարելի ցցուածք մըն է այլեւս, երբ դիտէք մօտէն: Գեղեցիկ արեւամուտը նոյնքան գեղեցիկ լուսանկարներու հնարաւորութիւն կու տայ:

Հայոց թաղ վերադարձի ճանապարհին խանութ մը եւս ունինք այցելելու՝ «Elia Photo»: Խանութին մէջ կը հանդիպինք Գէորգ Գահվէճեանին, որ իր արհեստը ժառանգած է իր հօրմէն՝ Եղիայէն, որ որբ մըն էր, Միջագետքի աւազներէն եկած-հասած Նազարէթի հայկական որբանոցը, 1920ին: Բախտի բերմամբ, իր ուսուցիչներէն մին, Պօղոսեան ազգանունով, լուսանկարիչ էր: Ամէն անգամ, երբ Պօղոսեան դուրս ելլէր նկարելու, իր հետը որպէս օժանդակ կը տանէր նաեւ փոքրիկն Եղիան: Փոքրիկին հոգիին մէջ առաջին ծիլերը այսպէսով կը սկսին ծաղկիլ: 16 տարեկանին, այլ որբերու հետ կը հեռանան Նազարէթի որբանոցէն, կու գան Երուսաղէմ, Հայոց վանքը, ուր սենեակ մը ու խնամատար կին մը կը տրամադրուի իրենց: Այդ թուականներուն ալ ան կը սկսի աշխատիլ որպէս լուսանկարիչ: Այնքան կը յաջողի այս ասպարէզին մէջ, որ մինչեւ 1948 երեք խանութներ կ՚ունենայ: Երուսաղէմի պատմութեան վերաբերեալ լուսանկարները, որոնք այսօր որպէս բացիկ կը վաճառուին եւ կամ որպէս քաղաքի պատմական լուսանկարները կը կախուին պատերէն, կը պատկանին Եղիա Գահվէճեանին: Ան այս լուսանկարները կը նկարէր որպէս «պարապ վախտի խաղալիք» ու կը պահէր իր արխիւին մէջ: Կը դառնայ նաեւ Երուսաղէմ հանգրուանած Անգլիական բանակին լուսանկարիչը: Արաբ-իսրայէլեան պատերազմի տարիներուն, Գահվէճեանի լուսանկարչական արխիւը կը պահպանուի Հայոց վանքէն ներս, իսկ ինքն ալ ընտանեօք կը մեկնի Հալէպ: Պատերազմէն վերջ կը վերադառնան Երուսաղէմ, Հայոց վանք: Մինչեւ 1987 տունէ տուն, խանութէ խանութ կը փոխադրուի ընտանիքը, սակայն երբեք լոյս աշխարհ չեն ելլեր այն լուսանկարները, որոնք կը ցոլացնէին պատմական Երուսաղէմը: Մաքրութեան մը պահուն, տղան՝ Գէորգը, ան որ ինծի կը պատմէ այս պատմութիւնը, մէջտեղ կը հանէ ատոնք, իր կնոջը հետ: «Մեծ հարստութիւն մը գտած էինք», կ՚ըսէ ան: Եղիա Գահվէճեանի արխիւին մէջ կային ո՚չ միայն հեղինակային լուսանկարներ, այլ բարեխղճօրէն հաւաքած էր նաեւ հին նկարներ, որոնք կը հասնէին մինչեւ 1860ական թուականները:

Լուսանկարչութեան նահապետները այստեղ եւս Հայերն են: Երուսաղէմի առաջին բնիկ լուսանկարիչը եղած է Հայոց Եսայի Պատրիարքը, որու բազմաթիւ լուսանկարներուն բնօրինակները կը պահուին Գահվէճեաններուն քով:
Եղիա Գահվէճեան, որպէս լուսանկարիչ, հռչակաւոր անուն մըն է Երուսաղէմի ու Իսրայէլի տարածքին: Գայեանէ, որ լուսանկարչութեամբ կը զբաղի, կը վկայէ, թէ իր ուսուցիչները ինչ համակրանքով կ՚արտայայտուին անոր մասին: Դեռ վերջերս Երուսաղէմի քաղաքապետը յիսուն լուսանկար գնած է, որպէսզի անոնցմով զարդարէ իր գրասենեակը: Եղիա Գահվէճեանի լուսանկարներով ցուցահանդէսներ կը կազմակերպուին աշխարհի տարբեր քաղաքներուն մէջ, կը հրատարակուին ալպոմներ: 

Հրաժեշտ առնելով Գէորգ Գահվէճեանէն մեր քայլերը կ՚ուղղուին դէպի Հայոց թաղը: Օրը իրիկնացած է արդէն: Փողոցի լոյսերը հետզհետէ կը վառին: Ս. Յարութեան տաճարին դռները նոր փակուած են եւ հաւատացեալներու խումբեր հետզհետէ կը բաժնուին հինաւուրց աղօթատան ընդարձակ բակէն՝ լեցնելով յարակից նեղլիկ փողոցները: Քանի մը խանութպաններ յուսալից կը սպասեն վերջին զբօսաշրջիկի այցին: Յոպպէի դրան մօտ ամայի է, չկայ ցերեկի եռուզեռը: Մեր քայլերը կ՚ուղղենք Հայոց թաղը: Փողոցը կանգնած մարդիկ, զորս արդէն կը ճանչնամ յակայ-յանուանէ, իրիկնային զրոյցի բռնուած են: «Բարի իրիկուն»ներ, «բարի գիշեր»ներ կը լսուին: Նարնջագոյն լոյսերը խորհրդաւոր բան մը կու տան մթնոլորտին: Հեռուէն կը լսուի ժամացոյցի մը զարկը: Արդէն ուշ է: Երուսաղէմը կը քնանայ՝ առաւօտեան կանուխ արթըննալու համար:


Սեւան  Տէյիրմէնճեան, Երուսաղէմ 
«Նոր Յառաջ» 

|

 
 
Վերատպություններ
ԲՈԼՈՐ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ
    © «Հայերն այսօր» էլեկտրոնային պարբերական
    ՀՀ Սփյուռքի նախարարություն
    Պատրաստված է ZOOM GRAPHICS -ում
    © «Հայերն այսօր» էլեկտրոնային պարբերական
    ՀՀ, ք. Երեւան,0002, Սարյան 22
    Հեռ.` 53-09-38